เรื่องต้นไม้กะคน

เมื่อเร็วๆ นี้ พ.ร.บ. ป่าชุมชน ผ่านเข้าสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ไม่แน่ใจว่าอยู่ในวาระไหนแล้ว กฏหมายฉบับนี้ออกแนวโรแมนติก มองป่าชุมชนแบบโรแมนติกคือคิดอย่างคนเมืองที่อยู่ไกลป่าคิด รู้สึกกับป่าแบบเดียวกับที่ถูกสอนมาตั้งแต่สมัยประถม มองความสัมพันธ์คนกับป่าค่อนข้างแปลกแยก ไม่ไว้ใจ ความไม่ไว้ใจว่าคนคือตัวทำลายป่านั้นเข้าใจได้ครับ แต่คนที่อยู่ชิดจากป่า มองป่าต่างจากคนไกลป่ามอง ผมไม่ว่าให้ลึกนะครับ ยาวไปเปล่าๆ หลายปีดีดักสมัยยังทำงานอยู่กับองค์กรพัฒนาเอกชนเคยมีส่วนร่วมกับชาวบ้านร่างกฎหมายอันเกี่ยวเนื่องด้วยป่าหลายฉบับ และก็โดนหมก โดนแก้โดยรัฐบาลหน้าเหลี่ยมจนเละดูไม่ได้ เหมือนศพหมาบนทางหลวงนั่นแหละ ลากๆ ถ่วงๆ จนโดนไล่ไประเหเร่ร่อน กฎหมายก็ถูกพับเก็บจนถูกยกมาปัดฝุ่นอีกรอบในสมัยของ สนช. ไม่ขี้เหร่มากแต่ไม่สวยอย่างสาวชาวบ้าน

ผิดแผกกับกฏหมายแปลงร่างเปลี่ยนสัดส่วนผู้ถือหุ้นบริษัทมือถือ ที่ริเริ่มในสมัยของรัฐบาลคุณชวน (ผ่านแรงผลักดันของค่ายส้มเน่าเดิม) แล้วก็ตกหล่นไปตามวาระของสภาชุดนั้น ผ่านเข้ารัฐบาลและสภาเหลี่ยมรอบแรก กฎหมายเปลี่ยนสัดส่วนถือหุ้นต่างด้าวไม่ยักถูกหยิบจับมาปัดฝุ่นจนหมดวาระสภาแล้วเลือกตั้งใหม่อีกรอบ พอเหลี่ยมจะขายหุ้นให้เทมาเส็ก กฎหมายนี้ก็ถูกหยิบขึ้นมาและผ่านสภาไปอย่างรวดเร็ว แบบไม่มีดีเลย์แม้แต่น้อยทันขายหุ้นพอดิบพอดี พอคนด่าก็ควักหลักฐานขึ้นมาว่ากฎหมายนี้เริ่มมาตั้งแต่สมัยคุณชวนโน่น (ทุเรศเนาะ)

โอ้ย นอกเรื่องยาวไป กลับบ้านไปรอบล่าสุดต้นมะขามใหญ่หน้าบ้าน ที่ผมเคยเห็นเป็นต้นมะขามเด็กสมัยที่ผมยังเรียนประถม ผ่านจนผมเป็นหนุ่มมะขามต้นนี้ก็โตใหญ่ แตกกิ่งแตกก้านซะใหญ่โต เป็นมะขามหนุ่มใหญ่ก็ว่าได้ มันไม่มีเจ้าของ อยู่ริมทาง ถึงตอนแตกยอดใครๆ จะไปเอายอดอ่อนมาเลียงกับปลาย่าง..ก็อร่อย ใส่แกงส้มก็อร่อย ใส่แกงกะทิก็อร่อย คนในหมู่บ้านได้ประโยชน์จากมันแทบทุกบ้าน เลยถึงช่วงใบแก่ออกฝักอ่อน ชาวบ้านก็มาเก็บกันอีก เอาไปทำน้ำพริกมะขาม อร่อยแท้ ใส่แทนมะนาวในแกงส้ม ต้มส้ม คุณเอ๋ยพูดแล้วเปรี้ยวปาก พอเข้าหน้าแล้งชาวบ้านเก็บฝักสุก คราวนี้ทำน้ำพริกมะขาม กับใส่แกงแทนมะนาว บางคนเก็บได้เยอะก็ตากเก็บไว้ ใช้แทนมะนาวหน้ามะนาวแพง บ้านที่อยู่ใกล้มันหน่อยก็สบาย มันอยู่ทิศตะวันออกบังแดดได้ดี ดูแล้วก็ร่มตาไม่ร้อน

คุณคุณคิดว่ามะขามต้นนี้คิดมูลค่าจากประโยชน์เป็นเงินได้เท่าไหร่ ผมไม่เชื่อว่าใครคำนวณได้จริงๆ หรอก โดยเฉพาะจากประโยชน์โดยอ้อมอื่นๆ อย่างบังลมบังแดด ให้ร่มให้เงา แต่คนฉลาดขั้นยื่งยวดมีนะครับ คำนวณป่าทั้งป่าเป็นมูลค่าตัวเงินได้เวลาจะสร้างเขื่อน หรือแปลงเป็น "ต้นไม้เฮงซวย" อย่างคำของอดีตผู้บริหาร ปตท. ในช่วงที่กำลังจะทำท่อก๊าซไทย-พม่า

มะขามต้นนั้นโดนโค่นไปแล้วครับ โดยผู้ใหญ่บ้านคนใหม่และชาวบ้านส่วนหนึ่ง เพราะกลัวอันตรายเนื่องจากมันอยู่ตรงจุดที่ค่อนข้างเป็นโค้ง รถผ่านไปมาอาจไม่เห็นกัน ปล่อยไว้โตกว่านี้อาจโค่นใส่บ้านคน ๒๐ กว่าปีของต้นมะขามนั่นผมไม่เห็นรถคันไหนชนกันที่โค้ง ตอนนี้บ้านแถวนั้นร้อนไปทั้งแถบโดยเฉพาะช่วงเช้า บ้านผมไกลออกมาหน่อยยังรู้สึกได้ ดีที่ว่าบ้านผมเองมีต้นไม้เยอะ

สมัยซัก ๑๐ ปีก่อนที่ยังเรียนอยู่ ม.อ. ปัตตานี คนในวิทยาเขตจะรู้ว่าถ้าอยู่ฝั่งหอพัก บ้านพัก และอาคารบริหารที่เป็นตึกเก่าจะเย็นสบาย แต่ทันทีที่ข้ามคลองไปอีกผั่งที่เป็นอาคารเรียน ๑๙ เลยไปจดตึก วทท. อากาศจะร้อน เพราะฟากคลองฝั่งที่เย็นสบายมีต้นไม้เยอะมาก

ตัวเมืองนครศรีธรรมราชตลอดถนนราชดำเนินเว้นแต่โซนใจกลางเมืองจะมีต้นไม้เยอะมาก ต้นสูงใหญ่สองฟากถนน โรงเรียนเสื้อขาวกระโปรงแดงอย่างศรีธรรมราชศึกษาเต็มไปด้วยต้นไม้ใหญ่ร่มรื่น วัดท้าวโคตร วัดชายนาก็มากด้วยต้นไม้ใหญ่ พิพิธภัณฑ์จังหวัดนครฯ สมัยก่อนอาจารย์ศิลปะโรงเรียนเบญจมราชูทิศคนที่ร่วมออกแบบเล่าให้ฟังว่า ถึงขนาดต้องออกแบบตึกให้หลบต้นไม้กันเลยทีเดียว หรือโค่นต้นไม้ให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ ใครขับรถผ่านเมืองนครคงคุ้นกับภาพต้นไม้ใหญ่สองข้างทางถนนเส้นหลักของตัวเมือง ไม่มีจังหวัดไหนมีสภาพแบบนี้เท่าไหร่หรอกครับ

โรงเรียนเบญจมราชูทิศ นครศรีธรรมราช มีต้นไม้อยู่ไม่น้อย เป็นผลมาจากทั้งการพยายามหลบ และการปลูกตั้งแต่สมัยเมื่อครั้งย้ายโรงเรียนจากในเมืองออกมาอยู่แถบโพธิ์เสด็จ ร่วมๆ สามสิบปีครับ ตอนผมเข้าเรียนที่นั่นราวปี ๓๕ ต้นไม้ใหญ่ในเบญจมฯ มีมาก กลางวันนักเรียนจะกระจายอยู่ตามลานต่างๆ ซึ่งเรียกชื่อตามต้นไม้ที่เด่นในลานนั้นๆ ข้างตึกทุกตึกมีต้นไม้เคียง ในห้องเรียนจะเย็นแบบไม่ต้องพึ่งแอร์พึ่งพัดลม ห้องเรียนร่มรื่นเป็นบรรกาศที่ดีในการเรียนรู้ใช่มั๊ยครับ

เพิ่งจะได้ทราบข่าวว่าล่าสุดนี้หลังเปลี่ยนผู้อำนวยการโรงเรียนคนใหม่ ว่าที่ร้อยตรี ภักดี ชูหวาน ที่หุ่นท่านดูภูมิฐานราวคนขับรถตู้หรือไม่ก็ อบต. ท่านเริ่มนโยบายตัดต้นไม้ในโรงเรียน อาจารย์และเด็กเริ่มบ่นกันแต่ไม่รู้จะทำประการใด พอจะทักท้วงโต้แย้งก็ตัดบท นโบบายตัดต้นไม้ในโรงเรียนเริ่มด้วยวัตถุประสงค์ สาเหตุหรือหลักการใดไม่ทราบครับ เกินจะเดาแต่เป็นไปได้ว่าเป็นไปตามนิสัยดาดๆ ของคนทั่วไปที่ไม่ค่อยจะเห็นค่าต้นไม้ มองว่าเกะกะบ้างหรืออะไรบ้างตามที่จะคิด ผมเคยรู้จักและผ่านผู้อำนวยการโรงเรียนเบญจมฯ มาหลายท่าน แต่ละท่านล้วนปราดเปรื่องควรแก่ฐานะผู้อำนวยการโรงเรียนเก่าแก่ ที่นอกจากจะพยามสร้างโรงเรียนและนักเรียนในทิศทางที่น่านับถือแล้ว ไม่เคยเห็นแม้แต่คนเดียวที่คิดจะตัดต้นไม้แม้เพียงต้นเดียว ต่างพยายามรักษาและปลูกเพิ่ม แต่ อบต. จากโรงเรียนบ้านป่าคนนี้จับพลัดจับผลูมาอยู่ในที่อันมีเกียรตินี้ได้อย่างไรไม่ทราบ ตัดต้นไม้ในโรงเรียนพรึบ พรึบ พรึบ ก็ควรแล้วที่เด็กมันจะนินทาเอา ว่าผู้อำนวยการที่ท่านริเริ่มติดยูบีซีในห้องผู้อำนวยการ แต่ยูบีซีไม่ได้ทำให้ท่านฉลาดได้อย่างโฆษณาเลย ขอโทษเถอะครับ ดีที่เด็กมันไม่ว่าให้ "ตัวดำยังไม่พอ ยังโง่ขี้ดำอีก" ก็แต่หวังว่ายูบีซีจะออกรายการดีๆ ให้ผู้อำนวยการท่านนี้ได้เกิดแสงสว่างทางปัญญา หยุดทำโง่ๆ กับต้นไม่ในโรงเรียนเสียที แล้วถอดมุขเห่ยๆ อย่าง "เบญจมฯ ให้สิ่งดีๆ กับพวกเรามากมายอยากให้ลูกๆ เบญจมฯ ถามตัวเองว่าเราให้อะไรกับเบญจมฯ บ้าง" ออกจากเว็บโรงเรียน หรือไม่ก็เปลี่ยนข้อความเป็น "วันนี้คุณตัดต้นไม้แล้วหรือยัง" น่าจะเข้าท่ากว่า

แถวแฟลตคลองจั่น ใกล้ๆ สำนักงานใหญ่การเคหะแห่งชาติ เป็นอีกทีนึงที่เป็นดงต้นไม้ในกรุง แถบนั้นร่มรื่นน่าอยู่อาศัย บ่อยครั้งทีได้ข่าวว่าโดนพายุโค่นไปหลายต้น แต่ไม่ค่อยจะมีใครนึกถึงการปลูกทดแทน สหกรณ์สหยูเนี่ยนที่อยู่หลังแฟลต ๑๕ ข้างคลองน้ำเขียว (เขาเรียกกันแบบนี้) ตะก่อนอาคารหลังเล็กกระทัดรัดเหมาะแก่การงาน ตอนหลังเติบโตขึ้นจนเมื่อเร็วๆ นี้สร้างตึกใหม่สวยทีเดียวเชียว ผ่านไปมีต้นไม้ใหญ่อยู่ด้านหน้าหลายต้น ดูสวยดี อาคารใหญ่ในแมกไม้ บรรยากาศร่มรื่นเชียวครับ แต่ด้วยเหตุผลกลใดไม่ทราบ วันสองวันที่ผ่านมาต้นไม้ใหญ่สามต้นนั้นหายไป เห็นแต่ตึกโล่งๆ ตั้งตระหง่าน คงเพราะเขาเข้าใจว่าเจ้าต้นไม้รุ่นลุงของตึกทั้งสามต้นนั้นบังตึกทารกที่เพิ่งเกิดเลยตัดมันเสีย เพื่อทรรศนียภาพอันมีแต่ตึกกับตึก ทีนี้ก็เปิดแอร์กันมันพะยะค่ะ แต่ก็แปลกครับถัดไปไม่ไกลตรงริมบึง ผู้ว่าฯ อภิรักษ์ท่านทำโครงการปรับสวนสาธารณะ ทำมาได้ระยะนึงแล้วและท่าว่าจะเข้าท่า เห็นทำเสากำแพงที่เดาได้ว่าคงออกมาสวยงาม เหมาะแก่การพักผ่อน เห็นขนต้นไม้ใหม่มาเพิ่มเรียงไว้เป็นทิวแถว แถมไม่โค่นต้นไม้เดิมซักต้น

เรื่องต้นไม้กับคนก็เป็นเช่นนี้แล