กฏหมายระหว่างประเทศว่าด้วยการส่งผู้ร้ายข้ามแดน

เนื่องจากการส่งผู้ร้ายข้ามแดนซึ่งเป็นประเด็นถกเถียงในปัจจุบันมีการตีความที่สับสนและคลาดเคลื่อนเป็นอันมาก ข้าพเจ้าจึงขอชี้แจงโดยสรุปดังนี้

1. การส่งผู้ร้ายข้ามแดนจำเป็นต้องมีรัฐหนึ่งรัฐใดเป็นผู้ขอ

2. ในคำขอต้องระบุฐานความผิดอย่างชัดเจนว่าเป็นความผิดทางอาญา และต้องเป็นความผิดซึ่งเป็นที่ยอมรับทั้งในรัฐผู้ขอและรัฐผู้รับคำขอ (double criminality)

3. เมื่อส่งผู้กระทำความผิดให้ตามคำขอแล้ว รัฐผู้ขอต้องไม่นำไปฟ้องร้องในคดีอื่นนอกเหนือจากคดีที่ขอโดยเด็ดขาด และไม่ลงโทษหนักกว่ากฏหมายที่รัฐผู้ส่งกำหนดไว้

4. การที่รัฐผู้รับคำขอจะส่งผู้ร้ายข้ามแดนตามคำขอหรือไม่นั้น ในชั้นต้นขึ้นอยู่กับคำวินิจฉัยของศาลภายในประเทศว่าเป็นความผิดที่สามารถส่งผู้ร้ายข้ามแดนได้หรือไม่โดยพิจารณาตามหลักกฎหมายภายในประเทศของตนและกฏหมายระหว่างประเทศตามข้อกำกัดดังต่อไปนี้

4.1 หากศาลวินิจฉัยว่าเป็นฐานความผิดทางการเมืองหรือเกี่ยวเนื่องกับการเมือง รัฐผู้ได้รับคำขอก็ไม่มีพันธะในการส่งผู้ร้ายข้ามแดน

4.2 ถ้าผู้กระทำความผิดเป็นคนชาติของตน รัฐที่ได้รับคำขอมีสิทธิ์ปฏิเสธไม่ส่งบุคคลนั้นๆ ให้รัฐผู้ขอ

5. ในกรณีที่มิใช่หรือเกี่ยวเนื่องกับการเมือง ศาลจะเป็นผู้วินิจฉัยว่าเป็นฐานความผิดที่ส่งได้หรือไม่ (extraditable)

6. หากศาลหรืออำนาจตุลาการพิจารณาแล้วเห็นว่า ฐานความผิดของบุคคลนั้นๆ ไม่เข้าข่ายส่งผู้ร้ายข้ามแดน ฝ่ายบริหารก็จะไม่ส่งให้ตามคำขอ ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของรัฐผู้รับคำขอว่าจะส่งหรือไม่ ยกเว้นในกรณีที่มีสนธิสัญญาทวิภาคีและอนุสัญญาพหุภาคี ซึ่งรัฐมีพันธะตามสนธิสัญญาการส่งผู้ร้ายข้ามแดน

7. หากฝ่ายตุลาการวินิจฉัยแล้วว่าคำขอนั้นๆ เกี่ยวกับฐานความผิดที่สามารถส่งผู้ร้ายข้ามแดนได้ ขั้นตอนต่อไปคือฝ่ายบริหารของรัฐที่ถูกขอต้องใช้ดุลยพินิจพิจารณาขั้นตอนต่อไปโดยมีทางเลือกปฏิบัติได้ 2 ประการดังนี้

   7.1 ส่งผู้ร้ายข้ามแดนตามคำขอโดยยึดเงื่อนใขในข้อ 3 ข้างต้น หรือ

   7.2 อาจไม่ส่งโดยมีทางเลือกดังต่อไปนี้

     7.2.ก. ดำเนินคดีในศาลภายในประเทศ

      7.2.ข. ปล่อยผู้ต้องหาเป็นอิสระ หรือ

      7.2.ค. เนรเทศผู้ต้องหาไปประเทศอื่น

                                                                                             ศ. ดร. สมปอง สุจริตกุล

                                                                                                    22 สิงหาคม 2553

———————————————-

บทความ “กฏหมายระหว่างประเทศว่าด้วยการส่งผู้ร้ายข้ามแดน” โดย ศ.ดร.สมปอง สุจริตกุล เขียนขึ้นเนื่องจากความเข้าใจอันคลาดเคลื่อนของนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ นายกรัฐมนตรี ต่อกรณีศาลอุทธรณ์กลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ส่งอดีตเคจีบี วิคเตอร์ บูท ไปดำเนินคดีในสหรัฐอเมริกา ศ.ดร.สมปอง เขียนบทความนี้เพื่อชี้ให้เห็นว่า ศาลทำหน้าที่เบื้องต้นในการชี้ว่าส่งผู้ร้ายข้ามแดนได้หรือไม่ ส่วนที่เหลือเป็นหน้าที่ของรัฐบาลที่ต้อง “พิจารณา” และ “ตัดสินใจ” ว่าจะส่งหรือไม่ส่ง และไม่ใช่เรื่องที่รัฐบาลจะโยนเป็นภาระของศาลอย่างที่นายอภิสิทธิ์ให้สัมภาษณ์สื่อ