เรือใบประมง

ช่วงนี้ยอกจากข่าวการเมืองว่าด้วยเรื่องคนหมาๆ แล้วยังน่าจะพอมีอะไรให้น่าสนใจอยู่บ้าง ช่วงนี้ข่าวเที่ยงกำลังฉายสารคดีเกี่ยวรัฐฉาน “ฉาน” เป็นภาษาเรียกของพม่าที่หมายถึง “สยาม” ใครมีโอกาสอย่าพลาดชมครับ ถ้าไม่ขี้เกียจและไม่ติดธุระจะพยายามบันทึกและเอามาให้ดูชม

อีกข่าวเป็นสารคดีสั้น เกี่ยวกับการคิดค้นระบบการทำประมงแบบใหม่โดยใช้ลมในการขับเคลื่อนแทนเครื่องยนต์ เขาเรียกเรือใบประมง

เจ้าหน้าที่ทดลองทำใบเรือ ๓ รูปแบบมาติดที่กระโดงกลางบนเรือประมงพื้นบานขนาดเล็ก ที่ชาวบ้านเรียก “เรือหัวโทง” นัยว่าเป็นการลดการใช้น้ำมัน ลดการปล่อยคาร์บอน และประหยัดค่าใช้จ่าย

ถ้าถามชาวบ้านแถบฝั่งอันดามันและอ่าวไทยที่อายุไม่น้อยกว่า ๕๐-๖๐ จะพอได้ทราบว่าสมัยก่อนโน้นชาวบ้านที่ทำอาชีพประมง ก่อนที่จะมีเครื่องยนต์เข้ามาใช่นั้น ถ้าเป็นเรือที่ออกไปไกลจากฝั่งหน่อยจะเป็นเรือใบนี่แหละครับ มีผ้าทำเป็นใบ อาศัยแรงลมในการออกไปทำประมง แต่พอมีเครื่องยนต์ใช้รน้ำมันเข้ามาคนก็เปลี่ยนมาใช้เครื่องยนต์แทน มันสะดวกกว่า ไวกว่า สมัยที่ทำงานอยู่ที่สตูล คนเฒ่าคนแก่เล่าให้ฟังหลายครั้งว่า สมัยยังหนุ่มๆ ใช้เรือใบออกจับปลา วางอวน วางลอบ เสียดายที่ตอนนั้นไม่ได้ถามรายละเอียดมากนัก

จำได้ว่าครั้งหนึ่งที่ผมออกสำรวจเก็บข้อมูลในการวิจัยอ่าวปัตตานี เรานั่งเรือหางยาวที่เป็นเรือประมงของชาวบ้าน จากบ้านบางตาวา อ. หนองจิก ไปสุดก้นอ่าวปัตตานี อ.ยะหริ่ง วันนั้นเรามีผ้าใบติดเรือไปด้วย บ่ายๆ แดดแรงงานเสร็จกำลังจะออกเรือกลับ ปรากฎว่าไดนาโมเสีย สตาร์ตเครื่องไม่ได้ เงาไงดีล่ะครับ ติดอยู่แถวนั้นแน่ๆ ก้นอ่าวห่างจากหมู่บ้านสองสามกิโล เจอแบบนี้ทุกคนในทีมชักไม่สนุกครับ

แต่นั้นก็ถือว่าเป็นโชคดีของเรา ที่มีผ้าใบติดมาด้วย เจ้าของเรือเอาผ้าใบมาขึงกางจากเรือเครื่องยนต์เปลี่ยนมาเป็นเรือใบในทันที แล้วเราก็กลับสู่บางตาวาระยะทางราว ๓๐ กิโล (ในทะเล) ด้วยแรงลม ความเร็วใช้ได้เลยครับ แต่ไม่เร็วอย่างเครื่องยนต์ และเร่งความเร็วไม่ได้ ตอนออกปากอ่าวลุ้นกันสุดตัว ถ้าลมผิดทิศหน่อยเดียว คุมเรือไม่ได้ ออกทะเลแน่ๆ ครับ คือ ออกไปทะเลนอกเลย สุดท้ายเราร้องเพลงไป กลับไป ๓- ๔ ชั่วโมงก็ถึงฝั่ง