เราชาวนาอยู่กับควาย?

ลำดับที่ 366 • 1 April 2008 - 23:28

ช่วงนี้มีข่าวเรื่องข้าวแพงให้ได้ยินบ่อยๆ หัวอกคนซื้อข้าวกินทำอะไรไม่ได้นอกจากหวานอมขมกลืน จะเปลี่ยนจากกินข้าวไปกินอย่างอื่นก็ใช่ที่ ไม่เหมือนเปลี่ยนจากหมูมากินไก่ อย่างที่ท่านนายกฯ สมัคร แนะนำด้วยสติปัญญาอันหลักแหลม ครั้นจะให้เปลี่ยนไปกินหญ้าเพื่อลดค่าใช้จ่ายอย่าง “มหาประชาชนฯ” ไม่คุ้นลิ้นไม่เคยปาก และยังไม่อยากลดตัวไปต่ำขนาดนั้น ขอเป็น “ประชาชนธรรมดา” กินข้าวราคาแพงนี่แหละครับ

ตอนอายุสามสี่ขวบจำความได้ลางๆ ว่า มักติดสอยห้อยตามพ่อไปนาเสมอ พ่อไถนาผมซนไปเรื่อยตามประสาเด็ก อายุมากขึ้นอีกหน่อยเรียนชั้นประถมเริ่มถูกใช้แรงงาน ทั้งถอนกล้า หว่านเม็ดข้าว ปลูกข้าว แม่ น้องๆ และผมเดินปลูกข้าวตามหลังพ่อ ตอนนั้นยังสนุกครับ เหนื่อยแต่สนุก แอบหนีไปจับปลากัดอยู่บ่อยๆ แต่แม่ไม่ว่าอะไร เวลาพ่อไถคราด ผมเดินตามหลังจับปลา จับปู ปูนาตัวสีน้ำตาลม่วงเอากลับมาแกงส้ม เก็บผักในนานั่นแหละครับมาเป็นผักทอดในแกง

ตอนผมคลุกโคลนในนาไม่ค่อยมีใครใช้ควายกันแล้ว หันมาใช้ควายเหล็กที่กินน้ำมันโซล่าเป็นอาหาร ล้อเป็นจักรๆ ดังครึกๆ เด็กเห็นเป็นเรื่องสนุก

พ่อเคยเล่าให้ฟังว่า สมัยที่พ่อยังรุ่นๆ บ้านปู่มีควายฝูง ควายฝูงที่ว่ามีควายร่วมสี่ห้าสิบตัว พ่อจึงเป็นเด็กเลี้ยงควาย ควายใช้ทั้งไถนาและเหยียบข้าว แม่เล่าว่าสมัยก่อนพอเก็บข้าวเสร็จ ชาวบ้านจะเอาข้าวมากองบนลาน แล้วจ้างควายมาเหยียบ คือ นวดให้เม็ดร่วงจากรวง บ้านไหนมีควายฝูง ถือว่าใช้ได้ รับจ้างไถนาและรับจ้างนวด

เท่าที่ผมพอจะจำความได้ ผมไม่เคยเห็นควายที่บ้านปู่ ไม่ทราบว่าปู่เลิกเลี้ยงควายตอนไหน เห็นแค่หลักฐานเป็นหัวควายในเรือนข้าว (เรือนข้าว เป็นคำใต้ หมายถึง ยุ้งข้าว) มีด้วยกันหลายหัว

หน้าเก็บข้าว คนจากฝั่งปากพนังจะมารับจ้างเก็บข้าว มากันหลายสิบคน พักที่บ้านคนที่จ้าง คนจ้างต้องจัดการหาข้าวหาปลาเลี้ยงด้วย พ่อเล่าว่าปู่เลยล้มควายให้คนรับจ้างเก็บข้าว เนื้อเหลือเอาไปย่างให้แห้งแล้วแขวนไว้ เนื้อควายย่างเอามาแกงเขาว่าอร่อย

ควายสมัยนั้นราคาไม่กี่ร้อยครับ ไม่ถึงห้าร้อย ห้าร้อยของสมัยสี่ห้าสิบปีก่อนนะครับ

ยุคสมัยของควายหายไปก่อนผมเกิด บทบาทในท้องนาของควายหมดไป แต่ควายยังมีบทบาทในตลาดค้าเนื้อควายและงานแต่ง-งานศพอีกระยะ จนซักครึ่งอายุผมบทบาทควายจากตลาดสดและงานแถวบ้านผมเริ่มหมดไป

สิบกว่าปีที่ผ่านมาคนและพื้นที่ทำนาลดอย่างรวดเร็ว สมัยก่อนฝั่งภูเขาตะวันตกของจังหวัดนนครศรีธรรมราช ชาวบ้านจะทำนาคู่กับทำสวนยาง นาทำไว้กินเป็นหลัก ขายส่วนเกินไปบ้าง บ้านผมทำนาแต่ไม่ค่อยได้ขาย ทำปีนึงเก็บไว้กินได้สองปี เดี่ยวนี้พื้นที่นาเกือบทั้งหมดเปลี่ยนเป็นสวนยาง

ชาวบ้านแถบบ้านผมอาจไม่ได้รับผลกระทบจากราคาข้าวตกต่ำมากนัก ด้วยเหตุผลที่บอกว่าผลิตกินมากกว่าผลิตขาย ปัญหาแท้จริงมากจากต้นทุนการผลิต ไม่คุ้ม ซื้อกินถูกกว่า แต่ชาวบ้านที่อื่นที่ปลูกข้าวเป็นอาชีพ ปลูกขายได้รับผลกระทบจังๆ จากราคาข้าวถูก ตั้งแต่ที่ยังเป็นเด็กมักได้ยินข่าวราคาข้าวตกต่ำ ทุกปี ต่อเนื่องตลอดมานับสิบๆ ปี รัฐบาลแต่ละรัฐบาลสรรหาสารพัดวิธี ตั้งแต่ตั้งยุ้งข้าวในหมู่บ้าน ประกันราคา จนถึงจำนำข้าว

ปีนี้เป็นปีที่แปลก ราคาข้าวพุ่งขึ้นสูงเหลือเชื่อ แต่มีเหตุจากปัจจัยภายนอกหลายอย่าง โดยเฉพาะสภาพดินฟ้าอากาศในประเทศที่ผลิตข้าว นับว่าเราโชคดีที่ผลผลิตไม่เสียตามชาวบ้านชาวช่องเขา

ความต้องการซื้อข้าวจากนอกประเทศสูง ดึงราคาข้าวในบ้านแพงจนน่าปวดหัว ผมอดนึกถึงไอ้เหลี่ยมไม่ได้ ถ้ามันอยู่มันคงต้องอวดเอาความดีกับชาวนาแน่ๆ ว่าฝีมือมัน แบบเดียวกับไปขี้โม้กับคนใต้ว่ายางแพงเพราะฝีมือมัน ..ฝีมือพ่อมันดิ! เสียดายที่คนเขาไม่เชื่อ

คนสมัยก่อน แถบบ้านผมเขาถือ ไม่ขโมยข้าวในนา ไม่ขโมยยางบนราว ไม่ฆ่าคนตอนตัดยาง สังคมยุคสมัยเก่าถึงจะป่าเถื่อนแต่มีระบบ ระเบียบ ธรรมเนียม กำหนดยึดถือ โจรมีจริยธรรมโจร สังคมสมัยวิวัฒน์ศิวิไลซ์ ข้าวแพงโจรตัวเล็กขโมยข้าวในนา โจรตัวใหญ่ขโมยข้าวในยุ้งฉาง

รัฐมนตรีกระทรวงพานิชย์หลายครั้งหลายคราวพูดปัญหาข้าวแบบไม่เข้าใจธรรมชาติข้าวและตลาดข้าว วันหนึ่งบอกรัฐจะเอาข้าวในยุ้งมาขายเองราคาถูก ราคาข้าวแพงบอกเกษตรกรอย่าเพิ่งขาย จะได้ราคาสูงถึงสามหมื่น วันถัดว่าบอกว่าไม่ต้องรอแล้วให้ขายเลย กลับไปกลับมารายวันมันจะไปไหวไหมล่ะครับ

ถ้าชาวบ้านบ้าจี้รอข้าวสามหมื่นล่ะก้อ วันนั้นได้นั่งน้ำตาเช็ดกระสอบข้าว! ไม่เชื่อก็ลองดู

เรื่องแก้ปัญหามั่วกลับไปกลับมาคราวก่อนก็เรื่องหมู วันหนึ่งห้ามส่งออก อีกวันกลับมาอนุญาต ยุคสมัยใหม่ควายเปลี่ยนบทบาทจากไถนามาบริหารนโยบาย การแก้ปัญหา “ข้าวยาก หมากแพง” จึงสะเปะสะปะไร้ทิศทาง เข้าตำราแก้ผ้าเอาหน้ารอดไปวันๆ ไม่มีวิธ๊คิดแบบเห็นภาพรวมที่เชื่อมโยงเกี่ยวพัน ลิงแก้แหที่พันกันไม่ได้ แต่ลองไปถามชาวบ้านที่เขาวางอวนดูว่าเขาแก้ได้แก้เป็นหรือเปล่า

ลองถามชาวประมงดูนะครับ ว่าเขาแก้อวนที่พันกันยุ่งอย่างไร แล้วเขาถักซ่อมอย่างไร

ภาพของการเป็นนักขายฝัน คำพูดสวยๆ แต่ไม่เข้าใจรากและความซับซ้อนของปัญหา แก้ปัญหาไม่ได้หรอกครับ ถ้ามองเห็นทั้งระบบ เชื่อมโยงได้ทุกเปราะก็พอจะบรรเทาเบาทุกข์ปากท้องให้ชาวบ้านได้ ภาพความสำเร็จจากโตโยต้าและ อสมท. ไม่ได้ช่วยอะไรครับ วันนี้นอกจาก “เงินไม่เต็มกระเป๋า” แล้ว ของใส่ปากใส่ท้องแพงขึ้นและแพงขึ้น

(ฝากไปถึง ปตท. หน่อยเถอะครับว่าเลิกทำมาหาแดกสกปรกกับปัญหาของคนทั้งประเทศสักที พูดแต่ขาดทุนค่าการตลาด แต่ไม่บอกว่าฟาดไปเท่าไหร่กับส่วนต่างราคาซื้อ-ซื้อราคาดูไบแต่คิดราคาไนแม็ก-และกำไรการกลั่นที่ ๗๐-๘๐ เปอร์เซ็นต์ของโรงกลั่นเป็นของ ปตท.)

แรกทีเดียวผมเข้าใจว่าสายสัมพันธ์ระหว่างชาวนากับควายสิ้นสุดแล้ว ผมเข้าใจผิดถนัดครับ!!

ป.ล. ปากท้องชาวบ้านไม่แก้ ไฟใต้ไม่แก้ ภัยแล้งไม่แก้ แต่กระสันจะแก้รัฐธรรมนูญ

ป้าย: สังคม, เศรษฐกิจ    หมวด: ทัศนะ    Print